Ο τοκετός είναι ένα θαυμάσιο γεγονός στη ζωή κάθε γυναίκας που έχει την ευλογία να αποκτήσει παιδί. Ο 21ος αιώνας, ως μια εποχή ανάπτυξης της ανθρώπινης νόησης και της τεχνολογίας, με την χρήση μάλιστα της τεχνητής νοημοσύνης, δεν μεταβάλλει αυτό το θαυμάσιο φυσικό γεγονός. Ο φυσιολογικός τοκετός, και ακόμα περισσότερο ο φυσικός τοκετός, αρχίζει να γίνεται το κυρίως θέμα στην αναζήτηση τρόπων τοκετού. Έτσι, έννοιες όπως «τοκετός στο νερό» και «τοκετός στο σπίτι» αρχίζουν να γίνονται πραγματικότητα και στην χώρα μας, χαρακτηρίζοντας την ανάγκη να αφουγκραστούμε άλλους τρόπους μαίευσης, ακόμα κι αυτών από αρχαιότερες εποχές.

Τι σημαίνει φυσιολογικός τοκετός όμως, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (Π.Ο.Υ.);

Είναι αυτός που ξεκινάει αυθόρμητα μεταξύ 37-42 εβδομάδων και από την αρχή μέχρι το τέλος του δεν υπάρχουν εμφανείς κίνδυνοι.

Τι σημαίνει φυσικός τοκετός;

Σημαίνει τοκετός χωρίς ιατρική παρέμβαση. Δηλαδή χωρίς πρόκληση τοκετού με χρήση φαρμακευτικών ουσιών όπως η ωκυτοκίνη ή τεχνητή ρήξη θυλακίου (σπάσιμο νερών), ή χρήση φαρμάκου για επιτάχυνση τοκετού, ή χρήση αναισθησίας, χωρίς υποβοήθηση με βεντούζα ή εμβρυουλκό στην έξοδο του εμβρύου και χωρίς καισαρική τομή. Το σώμα της γυναίκας ξεκινά αυτόματα τον τοκετό και με δικούς της ρυθμούς καταλήγει σε γέννα.

Τι γίνεται στην παγκόσμια κοινότητα τα τελευταία χρόνια με το «μαιευτικό μοντέλο» περίθαλψης;

Δίνεται έμφαση στον φυσιολογικό τοκετό, υποστηρίζοντας την ικανότητα των γυναικών να γεννήσουν με ελάχιστη παρέμβαση. Σε μία προσπάθεια γι' αυτό, ο Π.Ο.Υ. καθορίζει το έτος 2020 ως έτος Νοσηλευτή και Μαιευτή, και έτσι διαμορφώνονται σε Αμερική και Ευρώπη τα κέντρα τοκετών MLUs (Midwifery Led Units Birth Centres), τα οποία είναι δομές υγείας όπου διεξάγεται ο φυσικός τοκετός, ενώ η φροντίδα που παρέχεται ακολουθεί το μαιοκεντρικό μοντέλο παρακολούθησης, τόσο στην κύηση όσο και στον τοκετό. Πλέον, στις περισσότερες χώρες του κόσμου υπάρχει κανονιστικό πλαίσιο που διέπει την λειτουργία κέντρων φυσικού τοκετού, και οι διεθνείς οργανισμοί έχουν εκδώσει κατευθυντήριες οδηγίες (NICE, NHS).

Υπάρχουν δύο τύποι MLUs, είτε παράλληλα με το μαιευτήριο, είτε αυτόνομα. Οι παράλληλες με το μαιευτήριο μονάδες συνυπάρχουν με το μαιευτήριο στον ίδιο χώρο. Παρέχουν τα πλεονεκτήματα του οικιακού και του νοσοκομειακού περιβάλλοντος. Αντίθετα, τα αυτόνομα κέντρα είναι χωρισμένα από την γυναικολογική μονάδα νοσοκομείων και, σε επιπλοκές, μεταφέρονται με ασθενοφόρο στο νοσοκομείο. Για κυήσεις χαμηλού κινδύνου, υπάρχουν αποδείξεις ότι η φροντίδα σε αυτόνομα μαιευτικά κέντρα μπορεί να έχει ισοδύναμα ή καλύτερα αποτελέσματα από τη νοσοκομειακή φροντίδα.

Σε χώρες οικονομικά αναπτυγμένες, όπου το ποσοστό των καισαρικών είναι πάνω από 30%, τα MLUs προσφέρουν εναλλακτική έναντι του νοσοκομείου. Για παράδειγμα, οι γεννήσεις σε MLUs στην Αγγλία αυξήθηκαν από 5% σε 14%, και ο αριθμός των μαιευτικών αυτόνομων κέντρων διπλασιάστηκε μεταξύ των ετών 2010 και 2016.

Τα πρότυπα μαιευτικής φροντίδας στις ανεπτυγμένες χώρες γίνονται προτεραιότητα όσον αφορά την χρηματοδότησή τους, την νομοθεσία, αλλά και την εκπαίδευση όσων ασχολούνται με αυτό.

Τι γίνεται στην χώρα μας όσον αφορά την προαγωγή του φυσικού τοκετού;

Το 2022 το ελληνικό κράτος συμπεριλαμβάνει στις νομοθετικές του ρυθμίσεις τον φυσικό τοκετό και επιτρέπει να λειτουργούν κέντρα φυσικού τοκετού, τα οποία υπάγονται οργανικά και λειτουργικά στο Μαιευτικό-Γυναικολογικό τμήμα τους. Στην χώρα μας, στο τμήμα Μαιευτικής Δυτικής Μακεδονίας, από το 2023 έχουν ενταχθεί στο εκπαιδευτικό σύστημα μαθήματα προσομοίωσης φυσικού τοκετού. Συμμετέχει το ζευγάρι στις 36-38 εβδομάδες κύησης, καθώς αναμένει την αυτόματη έναρξη τοκετού, και επιλέγει ανάμεσα στις διαθέσιμες επιλογές για όλα τα στάδια τοκετού. Γίνονται μαθήματα εναλλακτικών θέσεων τοκετού, τοκετού στο νερό και εφαρμογής ύπνωσης στην διάρκεια τοκετού, ως μέθοδος ελάττωσης της ανάγκης για αναλγησία. Ο φυσικός τοκετός πλέον και στην χώρα μας γίνεται επιστήμη που διδάσκεται, όμως με συγκεκριμένες αρχές και δεξιότητες.

Το ποσοστό των καισαρικών τομών στην Ελλάδα ήταν 61% για τα έτη 2018-2022. Η Ελληνική Μαιευτική και Γυναικολογική Εταιρία (ΕΜΓΕ) αναγνώρισε ήδη από το 2014 το πρόβλημα της αυξανόμενης τάσης των καισαρικών τομών και εξέδωσε την πρώτη κατευθυντήρια οδηγία σχετικά με την καισαρική τομή στην Ελλάδα.

Η έκθεση της διεπιστημονικής επιτροπής το 2016 αναφέρει ως βασικότερους παράγοντες για τα αυξανόμενα ποσοστά καισαρικών τομών στην Ελλάδα την ανεπαρκή στελέχωση στον δημόσιο τομέα από αναισθησιολόγους, μαιευτήρες και μαίες, όπως και την ανεπαρκή κατάρτιση σε άλλους τρόπους διενέργειας κολπικού τοκετού. Ο ρόλος των μαιών, η μειωμένη αξία του κολπικού τοκετού και ταυτόχρονα η κοινωνική αποδοχή του τοκετού με καισαρική τομή, όπως και η δημογραφική κατάσταση στην Ελλάδα, είναι επίσης σημαντικοί παράγοντες.

Το 2018 ξεκίνησε μία μεγάλη πανελλαδική μελέτη, η ENGAGE (προοπτική πολυκεντρική τυχαιοποιημένη μελέτη με την συμμετοχή 22 κλινικών), με στόχο τη διερεύνηση των αιτίων του υψηλού ποσοστού καισαρικής τομής στην Ελλάδα και την υιοθέτηση παρεμβάσεων για την μείωσή τους. Από τα δεδομένα μάλιστα αυτής της μελέτης προκύπτει ότι το ποσοστό μητρικής επιθυμίας για καισαρική τομή στην Ελλάδα είναι 11%, αν εξαιρεθούν οι γυναίκες με προηγηθείσα καισαρική τομή.

Τι χρειάζεται τελικά στην χώρα μας για να ενισχυθεί πραγματικά ο φυσικός τοκετός;

Συνεργασία και αλλαγή νοοτροπίας στους παρόχους της μαιευτικής φροντίδας. Είναι σίγουρο ότι η νοοτροπία στις ίδιες τις Ελληνίδες έχει αλλάξει, αφουγκραζόμενες τις αλλαγές που ισχύουν ήδη σε άλλες χώρες του κόσμου, επαναφέροντας έτσι τον φυσικό τοκετό στη ζωή μας. Αυτό όμως πρέπει να γίνεται μέσα σε προκαθορισμένα όρια και προϋποθέσεις, ώστε ο τοκετός να ολοκληρώνεται με ασφάλεια για το παιδί και την μητέρα, και η συναισθηματική ικανοποίηση όλων μας να έχει επιτευχθεί στο μέγιστο μέσα από αυτή την προσπάθεια.